Çocuklarda Tik Bozukluğu Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Ebeveynlere Öneriler

Çocuklarda görülen ani göz kırpma, burun çekme, omuz silkme ya da boğaz temizleme gibi tekrar eden davranışlar ailelerde çoğu zaman endişeye neden olur. Bu davranışlar birçok durumda tik olarak adlandırılır ve çocukluk döneminde oldukça yaygın görülebilir.

Tiklerin görülmesi her zaman ciddi bir ruh sağlığı sorunu olduğu anlamına gelmez. Birçok çocukta tikler geçici olarak ortaya çıkar ve zaman içinde kendiliğinden azalabilir. Ancak belirtilerin uzun sürmesi, çocuğun günlük yaşamını etkilemesi veya başka belirtilerle birlikte görülmesi durumunda uzman değerlendirmesi önem taşır.

Tik Bozukluğu Nedir?

Tikler; ani başlayan, hızlı, tekrarlayıcı, istemsiz ancak kısa süreliğine baskılanabilen hareketler veya seslerdir.

Çocuklar tiklerini kısa süre kontrol edebilseler de bu durum genellikle içsel bir gerginliğin artmasına neden olur ve bir süre sonra tik yeniden ortaya çıkabilir.

Tikler temel olarak iki gruba ayrılır:

Motor Tikler

Vücudun farklı bölgelerinde görülen istemsiz hareketlerdir.

Örneğin;

• Göz kırpma
• Kaş kaldırma
• Burun çekme
• Omuz silkme
• Baş sallama
• Yüz buruşturma
• Vokal (Ses) Tikleri

İstemsiz olarak çıkarılan seslerdir.

Bunlar arasında;

• Boğaz temizleme
• Öksürme benzeri sesler
• Burun çekme sesi
• Homurdanma
• Kelime veya ses tekrarları

yer alabilir.

Tourette Sendromu Nedir?

Motor tiklerle birlikte vokal tiklerin de uzun süre devam ettiği durumlarda Tourette Sendromu düşünülebilir.

Tourette Sendromu olan her çocukta aynı belirtiler görülmez. Medyada sıkça yer alan küfür etme davranışı (koprolali), Tourette Sendromu olan bireylerin yalnızca küçük bir bölümünde görülmektedir.

Çocuklarda Tik Bozukluğu Neden Ortaya Çıkar?

Tik bozukluklarının kesin nedeni tam olarak bilinmemektedir.

Araştırmalar, oluşumunda birden fazla etkenin rol oynadığını göstermektedir.

Genetik Yatkınlık

Ailede tik bozukluğu bulunan bireylerin olması riski artırabilir.

Beyin Yapısı ve Nörokimyasal Etkenler

Özellikle dopamin sistemiyle ilişkili bazı nörobiyolojik farklılıkların tiklerin oluşumunda etkili olabileceği düşünülmektedir.

Çevresel Etkenler

Tiklerin ortaya çıkmasını doğrudan oluşturmasa da bazı durumlar belirtilerin artmasına neden olabilir.

Bunlar arasında:

• Yoğun stres
• Kaygı
• Yorgunluk
• Uyku düzensizliği
• Heyecan
• Aile içi çatışmalar

yer alabilir.

Tikler Hangi Yaşlarda Görülür?

Tikler genellikle çocukluk döneminde başlar.

En sık başlangıç yaşı 5-10 yaş olmakla birlikte belirtiler çoğunlukla ilkokul döneminde fark edilir. Erkek çocuklarda kız çocuklarına göre daha sık görülmektedir.

Tikler Kalıcı mıdır?

Hayır. Tikler her zaman kalıcı değildir.

Geçici Tik Bozukluğu bulunan birçok çocukta belirtiler bir yıldan kısa sürede kaybolabilir.

Bazı çocuklarda ise tikler daha uzun süre devam edebilir veya dönem dönem şiddetlenip hafifleyebilir. Ergenlik döneminde birçok çocukta belirtilerde belirgin azalma görülmektedir.

Aileler Nasıl Yaklaşmalıdır?

Tikleri tamamen durdurmaya çalışmak çoğu zaman yarardan çok zarar verebilir.

Sürekli;

• "Yapma."
• "Kendini kontrol et."
• "Artık şu hareketi bırak."

gibi uyarılar çocuğun kaygısını artırabilir ve tiklerin daha sık ortaya çıkmasına neden olabilir.

Bunun yerine ailelerin:

• Sakin ve destekleyici olmaları,
• Tiklere aşırı dikkat çekmemeleri,
• Çocuğu suçlamamaları,
• Başarılarını ve güçlü yönlerini desteklemeleri,
• Günlük stres kaynaklarını azaltmaları

önerilmektedir.

Okul ve Öğretmenin Rolü

Tik bozukluğu olan çocuklar okul ortamında yanlış anlaşılabilir.

Bu nedenle öğretmenlerin durum hakkında bilgilendirilmesi önemlidir.

Öğretmenin:

• çocuğu sınıf içinde utandırmaması,
• tikleri nedeniyle cezalandırmaması,
• destekleyici bir tutum sergilemesi,
• akran zorbalığını önlemeye yönelik yaklaşım geliştirmesi

çocuğun okul uyumunu olumlu yönde etkileyebilir.

Tik Bozukluğu Nasıl Tedavi Edilir?

Tedavi planı belirtilerin şiddetine ve çocuğun günlük yaşamına etkisine göre belirlenir.

Destek seçenekleri arasında;

• psikoeğitim,
• aile danışmanlığı,
• davranışçı yaklaşımlar,
• gerektiğinde çocuk ve ergen psikiyatrisi değerlendirmesi,
• uygun görülen durumlarda ilaç tedavisi

yer alabilir.

Her çocuk için aynı tedavi yöntemi uygun olmayabilir. Bu nedenle bireysel değerlendirme önemlidir.

Ne Zaman Uzman Desteği Alınmalıdır?

Aşağıdaki durumlarda değerlendirme önerilir:

• Tikler bir yıldan uzun sürüyorsa,
• Günlük yaşamı belirgin şekilde etkiliyorsa,
• Okul başarısını veya arkadaş ilişkilerini bozuyorsa,
• Çocuk tikleri nedeniyle yoğun sıkıntı yaşıyorsa,
• Motor tiklere ses tikleri de eşlik ediyorsa,
• Tiklerle birlikte dikkat eksikliği, obsesif belirtiler veya yoğun kaygı görülüyorsa.

Erken değerlendirme, çocuğun yaşam kalitesinin korunmasına katkı sağlayabilir.

ÇADEM Psikoloji'de Tik Bozukluklarına Yaklaşım

ÇADEM Psikoloji'de tik bozuklukları çocuğun gelişimsel özellikleri, aile yapısı ve eşlik eden psikolojik süreçler birlikte değerlendirilmektedir. Bilimsel temelli değerlendirme sonrasında ailelere psikoeğitim verilmekte, çocuğun stresle baş etme becerileri desteklenmekte ve gerektiğinde çocuk ve ergen psikiyatrisi ile iş birliği önerilmektedir.

Sonuç

Tik bozuklukları çocukluk döneminde sık görülen ve çoğu zaman yönetilebilir nörogelişimsel durumlardır. Çocuğu sürekli uyarmak yerine anlayışlı ve destekleyici bir yaklaşım benimsemek, aile ve okulun iş birliği içinde hareket etmesi ve gerekli durumlarda uzman desteği alınması, çocuğun hem psikolojik iyi oluşunu hem de sosyal gelişimini destekleyebilir.