Otizmde Duyusal Özellikler Duyusal Hassasiyetler, Algı Farklılıkları ve Özel Beceriler

Otizmde Duyusal Özellikler Nelerdir?

Otizm Spektrum Bozukluğu yalnızca sosyal iletişim ve davranış farklılıklarıyla sınırlı değildir. Birçok otizmli birey, çevresindeki duyusal uyaranları farklı şekilde algılar ve işler.

Sesler, ışıklar, dokunma, hareket, sıcaklık veya ağrı gibi duyusal deneyimler kişiden kişiye değişebilir. Bazı bireyler belirli uyaranlara karşı aşırı duyarlılık gösterirken, bazıları aynı uyaranları daha az fark edebilir.

Bu farklılıklar günlük yaşamı, öğrenmeyi, iletişimi ve sosyal etkileşimleri etkileyebilir.

İşitsel Uyaranlara Tepkiler

Otizmli çocuklarda işitsel uyaranlara verilen tepkiler oldukça değişken olabilir.

Sık görülen durumlar şunlardır:

• İsmi söylendiğinde tepki vermemek,
• Bazı sesleri tamamen görmezden gelmek,
• Belirli seslere karşı aşırı hassasiyet göstermek,
• Kalabalık ve gürültülü ortamlarda zorlanmak,
• Konuşmaları arka plan seslerinden ayırt etmekte güçlük yaşamak.

Bu nedenle bazı aileler başlangıçta çocuklarında işitme kaybı olduğunu düşünebilir. Ancak yapılan işitme değerlendirmelerinde çoğu zaman organik bir işitme sorunu saptanmaz.

Görsel Uyaranlara Tepkiler

Görsel uyaranların işlenmesi de farklılık gösterebilir.

Bazı çocuklarda;

• göz temasının sınırlı olması,
• insan yüzlerine daha az ilgi gösterme,
• dönen, hareket eden veya parlak nesnelere uzun süre odaklanma,
• ışığa karşı hassasiyet,
• nesnelere farklı açılardan bakma

gibi özellikler görülebilir.

Göz yapısı normal olmasına rağmen, görsel bilgilerin beyinde işlenme biçimi farklı olabilir.

Dokunma Duyusu ile İlgili Özellikler

Dokunma duyusu otizmli bireylerde farklı şekillerde etkilenebilir.

Bazı çocuklar;

• hafif dokunuşlardan rahatsız olabilir,
• sarılmaktan veya fiziksel temastan kaçınabilir,
• belirli kumaşları giymek istemeyebilir,
• saç kesimi, tırnak kesimi veya yüz yıkama gibi bakım süreçlerinde zorlanabilir.

Buna karşılık bazı çocuklar ise derin basınç, sıkı sarılma veya masaj gibi yoğun dokunsal uyaranları rahatlatıcı bulabilir.

Yeni nesneleri tanımaya çalışırken dokunma, koklama veya ağıza götürme davranışları da görülebilir.

Ağrı, Sıcaklık ve Soğuğa Tepkiler

Otizmli bireylerde ağrı ve sıcaklık algısı da farklı olabilir.

Bazı çocuklar;

• yaralanmalara çok az tepki verebilir,
• sıcak veya soğuğu yeterince fark etmeyebilir.

Bazıları ise hafif ağrı veya sıcaklık değişimlerine karşı oldukça yoğun tepki gösterebilir.

Derin Duyu (Proprioseptif Sistem)

Proprioseptif sistem, vücudun duruşunu, hareketini ve uzaydaki konumunu algılamaya yardımcı olur.

Bu alandaki farklılıklar nedeniyle bazı çocuklarda;

• denge problemleri,
• kaba ve ince motor becerilerde güçlük,
• beden farkındalığında yetersizlik

görülebilir.

Salıncakta sallanmak, zıplamak veya derin basınç uygulamaları bazı çocukların kendilerini daha iyi organize etmelerine yardımcı olabilir.

Duygusal Tepkiler

Otizmli çocuklarda duyusal farklılıklara bağlı olarak bazı duygusal özellikler de görülebilir.

Özel Korkular

Bazı çocuklar olumsuz bir deneyim yaşadıkları nesne veya durumlara karşı yoğun korkular geliştirebilir.

Tehlikeleri Fark Etmede Güçlük

Bazı otizmli çocuklar çevrelerindeki tehlikeleri değerlendirmekte zorlanabilir. Bu nedenle güvenlik açısından yakın takip önemlidir.

Beklenmeyen Duygusal Tepkiler

Bazı durumlarda;

• nedensiz gibi görünen gülme,
• ağlama,
• bağırma

davranışları görülebilir. Bu tepkiler çoğu zaman çevrede yaşanan olayların farklı biçimde algılanmasıyla ilişkili olabilir.

Değişikliklere Tepki

Otizmli çocuklar rutin değişikliklerinden etkilenebilir.

Örneğin;

• ev düzeninin değişmesi,
• yeni bir kişinin eve gelmesi,
• günlük rutinin farklılaşması

huzursuzluk, ağlama veya öfke nöbetlerine yol açabilir.

Önceden hazırlık yapmak ve değişiklikleri aşamalı şekilde sunmak bu süreci kolaylaştırabilir.

Özel Beceriler

Bazı otizmli bireylerde dikkat çekici güçlü yönler görülebilir.

Bunlar arasında;

• güçlü müzik yeteneği,
• olağanüstü hafıza,
• sayılarla çalışma becerisi,
• resim ve çizim yeteneği,
• mekanik sistemleri anlama,
• yapboz ve görsel görevlerde başarı

yer alabilir.

Bu beceriler her otizmli bireyde görülmese de önemli bireysel güçlü yönler oluşturabilir.

Erken Okuma (Hiperleksi)

Bazı çocuklarda konuşmadan önce harfleri ve sayıları tanıma, erken yaşta okumaya başlama gibi özellikler görülebilir.

Hiperleksi olarak adlandırılan bu durum özellikle yüksek işlevli otizmli çocuklarda daha sık gözlenebilir.

Erken okuma becerisi her zaman okuduğunu anlama becerisiyle birlikte gelişmeyebilir. Bu nedenle uygun eğitim desteği önemlidir.

Sonuç

Otizm Spektrum Bozukluğu olan bireylerde duyusal farklılıklar yaşamın birçok alanını etkileyebilir. Sesler, dokunma, ışık, hareket veya ağrı gibi uyaranlara verilen tepkiler bireyden bireye değişiklik gösterebilir.

Bu farklılıkların doğru anlaşılması, çocuğun ihtiyaçlarına uygun destek planının oluşturulmasına yardımcı olur. Aynı zamanda otizmli bireylerin güçlü yönlerinin fark edilmesi ve geliştirilmesi, gelişim süreçlerini destekleyen önemli bir adımdır.